arşimet noktası

        Büyük dil modelleri üzerine yürütülen tartışmalar genellikle hız, doğruluk ve yaratıcılık ekseninde ilerliyor. Oysa bu teknolojinin ardında, çoğu zaman görünmez kılınan maddi bir altyapı yer almaktadır: veri merkezleri ve onların yoğun su tüketimi . Yapay zekâ sistemlerinin eğitimi ve çalıştırılması sırasında oluşan ısıyı dengelemek için kullanılan soğutma sistemleri , ciddi miktarda suya ihtiyaç duyar. Bu durum, dijitalleşmenin “temiz” ve “soyut” olduğu yönündeki yaygın algıyı sorgulamayı gerektirmektedir.     Güncel örnekler, tek bir büyük modelin eğitiminin yüz binlerce litre su tüketebildiğini göstermektedir. Bu su, çoğu zaman yerel ekosistemlerden çekilir ve özellikle kuraklık riski taşıyan bölgelerde ekolojik baskıyı artırır. Teknolojinin merkezsiz ve bulut temelli yapısı, bu tüketimi kullanıcıdan gizler; bir soru sormanın ardında yatan fiziksel maliyet çoğu zaman fark edilmemektedir.    Burada ortaya çıkan çelişki dikkat çekicidi...

Türkiye 'de uzun zamandır tartışılan yat, kotra gibi lüks deniz taşıtlarında ÖTV oranı %0'dan %8 seviyesine yükseltildi. Lüks yat sahipleri vergisiz mazot alırken, çiftçiler traktör mazotuna vergi ödemesi vergi adaleti yönünden çok eleştiri alan bir durumdu.  ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) gibi politikalar ekonomiyi nasıl etkiliyor? Bu blog yazısında, yatlardan Togg ’a kadar somut örneklerle başlayıp, ÖTV’nin genel etkilerine bakacağız.    Lüks Yatlar ve ÖTV : Zenginlere Kolaylık mı?  Türkiye'de lüks yatlara, gemilere ve kotralara mazot satışında %0 ÖTV ve KDV uygulanıyordu. Bu, 2009-2017 yıllarında getirilen bir teşvikti. Amaç neydi? Yabancı bayraklı yatları Türk bayrağına çekmek ve yat turizmini canlandırmak. Çünkü yabancı yatlar zaten vergisiz mazot alabiliyordu. Türk yatları da bu avantajı yakalasın, turizm gelirleri artsın isteniyordu ( Resmi Gazete, 2017 ). Ama işler beklendiği gibi gitmedi. Yat sayısı yeterince artmadı. Bürokratik engeller, bu teşviki etkisiz...

  Güneş, evrendeki en güçlü enerji kaynaklarından biridir. Enerjisini merkezinde gerçekleşen nükleer füzyon süreçleriyle üretir. Güneş’in çekirdeğinde, yüksek sıcaklık ve basınç altında hidrojen atomları çarpışarak helyum atomlarına dönüşür. Bu birleşme sırasında, birleşen atomların kütlesinden bir kısmı enerjiye dönüşür; bu süreç Einstein’ın ünlü E=mc² formülüyle açıklanır. İki hafif atomun birleşmesi (füzyon), ağır bir atomun parçalanmasından (fisyon) daha çok enerji açığa çıkarır. Çünkü hafif elementler, birleştiğinde daha kararlı ve düşük enerjili bir yapı oluştururlar. Bu kararlılığa ulaşırken, fazladan olan enerji serbest kalır. \"Yapay güneş\" olarak adlandırılan füzyon reaktörleri ise, bu doğa olayını laboratuvar ortamında taklit etmeyi amaçlar. Amaç, tıpkı Güneş’te olduğu gibi hidrojen izotoplarını birleştirerek enerji üretmektir. Bunun için gereken yüksek sıcaklıklar ve manyetik alanlar, devasa ve son derece gelişmiş sistemlerle sağlanır. EAST Reaktörü v...